Powodów zrównoważonej transformacji może być kilka. Dla niektórych to jedynie obowiązek raportowy, dla innych wymagania kontrahentów, a dla jeszcze innych to po prostu rozwój firmy z poszanowaniem planety i człowieka, jako sposób na budowę przewagi konkurencyjnej. Bez względu na impuls skłaniający zarządy firm do transformacji, jej cel powinien być podobny – wdrożyć zamierzenia określone w strategii celem uzyskania określonych korzyści finansowych, ale też środowiskowych i społecznych. By to zrobić potrzebujemy narzędzi, a jednym z najbardziej skutecznych jest zarządzanie projektami. Również w zakresie ESG.

Zrównoważone zarządzanie projektami

W tradycyjnym podejściu strategia rozpisywana jest na portfele projektów
i programy, które następnie są oceniane, alokowane w czasie i monitorowane. Ze strony projektów zbierane są informacje o postępie prac i stopniu realizacji zakładanych celów. W strategii zrównoważonego rozwoju cele i mierniki dotyczą obszarów E, S i G i one też powinny znaleźć odzwierciedlenie w projektach.

Realizacja projektu w czasie, budżecie i zakresie, przy określonej jakości od pewnego czasu nie jest już jedynym wyznacznikiem sukcesu projektów. Nowoczesne zarządzanie projektami nastawione jest na osiąganie korzyści i budowę wartości dla organizacji przy skutecznym zarządzaniu ryzykiem. Zrównoważone zarządzanie projektem rozszerza spektrum korzyści, oddziaływań projektu i ryzyk o obszar społeczny i środowiskowy. W szczególności zarządzanie ryzykiem klimatycznym i śladem węglowym to procesy przyczyniające się do jego odporności i efektywności.

Mariaż zarządzania projektami z ESG

Zrównoważone zarządzanie projektami to dziedzina interdyscyplinarna, wymagająca integracji wielu obszarów (np. zarządzanie zespołem i interesariuszami, w tym dostawcami, zakres projektu, ryzyko, budżet i uzasadnienie biznesowe),
w których uwzględnić należy dodatkowo zasady zrównoważonego rozwoju. Włączyć tu należy perspektywy oddziaływania projektu na otoczenie środowiskowe i społeczne (poprzez produkty i procesy projektu), a także oddziaływania środowiska i ludzi na projekt (szanse i zagrożenia). To powinno być osadzone w poszczególnych fazach cyklu życia projektu i produktu, np.:

• Inicjowanie – poprzez uwzględnienie celów, wstępnych rozwiązań i korzyści oraz ryzyk ESG organizacji,
• Planowanie – poprzezeko-projektowanie, w tym rozwiązania cyrkularne, efektywne energetycznie i przyjazne środowisku, ujęcie oczekiwań ESG w wymaganiach wobec interesariuszy, zaplanowanie wskaźników ESG, analizę ryzyk i szans, uzasadnienie biznesowe i ocenę możliwości finansowania preferencyjnego,
• Realizacja –poprzez odpowiedzialne, etyczne zarządzanie z poszanowaniem środowiska i ludzi, monitorowanie wskaźników ESG zgodnie z zapotrzebowaniem, realizowanie prac minimalizujące negatywny wpływ na środowisko i ludzi, efektywność energetyczną i procesową, zarządzanie zasobami i odpadami,
• Zamknięcie –podsumowanie doświadczeń i analiza odchyleń,
• Użytkowanie produktów – raportowanie efektów ESG, wnioski i rekomendacje, rozwiązania cyrkularne (np. odzysk, recykling).

Złotą zasadą jest, że im wcześniej włączymy zrównoważone podejście do zarządzania projektem, tym większy potencjał korzyści i wartości dodanej będzie można osiągnąć.

Jak to może wyglądać w praktyce?

Wyobraźmy sobie projekt inwestycyjny związany z budową centrum handlowego i wpływ czynników ESG na sposób planowania, realizacji i zarządzania przedsięwzięciem. W wymiarze środowiskowym (E) oznaczać to może np. wybór energooszczędnych technologii i zrównoważonych materiałów, niskoemisyjną logistykę, rozwiązania gospodarki cyrkularnej i wymagania w zakresie zrównoważonych zakupów i dostawców – tzw. „zielone łańcuchy dostaw”.
W wymiarze społecznym (S) ważna będzie ocena wpływu na lokalne społeczności, transparentna komunikacja z interesariuszami, tworzenie miejsc pracy, inwestycje
w rozwój kompetencji, ale także wpływ na różnorodność, równość i inkluzywność
w zespołach projektowych oraz dbanie o bezpieczeństwo i dobrostan pracowników realizujących projekt. W zakresie ładu korporacyjnego (G) kluczowa będzie transparentność decyzji projektowych, etyka ale też określone wymagania ESG
w postępowaniach przetargowych i zamówieniach, identyfikacja, ocena i zarządzanie ryzykiem ESG. Konieczne będzie także ustanowienie nadzoru nad portfelem projektów i wprowadzenie wskaźników ESG, które będą podlegały monitorowaniu i raportowaniu do określonych interesariuszy.

Wyzwania zrównoważonego zarządzania w projektach

Dla zespołów projektowych zrównoważone zarządzanie projektami niesie niemałe wyzwania. Dodanie do tradycyjnych parametrów projektu oceny środowiskowej i społecznej w całym cyklu życia projektu i produktów znacznie poszerza kontekst jego postrzegania. Niezbędny może się okazać rozwój kompetencji, takich jak myślenie systemowe, kreatywne rozwiązywanie problemów, adaptacyjność i elastyczność, otwartość na zmiany, koncentracja na korzyściach wykraczających poza tradycyjny cykl życia projektu i oczywiście pozyskanie wiedzy z zakresu ESG. Również istniejące zasady zarządzania projektami powinny uwzględniać odgórne oczekiwania co do efektów, jak i raportowania informacji oraz integrować je z istniejącymi procesami.

Zdaniem autorek

Włączenie ESG do projektów to sposób realizacji celów zrównoważonego rozwoju, wzmocnienie ich odporności na ryzyka zewnętrzne, a także uzyskanie już krótkoterminowych rezultatów – kosztowych i/lub efektywnościowych.

Wiele aspektów ESG jest często ujmowane w projektach – chociażby kwestie etyczne, antykorupcyjne, ograniczenie negatywnego wpływu na środowisko czy lokalne społeczności. Zespoły projektowe bywają zaskoczone mówiąc: „my to robimy, a nie wiedzieliśmy, że to ESG”. Zawsze zachęcamy, by nie były to działania ad-hoc, a stała praktyka w zarządzaniu projektami. Tym bardziej, że zrównoważone zarządzanie projektem buduje zaangażowanie zespołów, bo realizując projekt, robią przy tym jeszcze coś dobrego.

Ewa Palarczyk, prezeska Zarządu Synergist, ekspertka zrównoważonej transformacji biznesu.

  Iwona Chrzanowska, dyrektorka ds. Rozwoju w Synergist, ekspertka     zrównoważonego rozwoju, wykładowczyni akademicka.